ЖРТга кантип даярдануу керек: тесттин төрт бөлүмү, алты айлык план жана акысыз материалдар

Негизги тест — 150 суроо жана 215 мүнөт. Ичинде төрт бөлүм бар, ар бирине берилген убакыт ар башка, жана бир бөлүмдөн экинчисине өткөндөн кийин артка кайтууга болбойт. Даярданууну ушул сандардан баштоо керек, мектептеги сабактардын тизмесинен эмес.

Бул жерде тесттин түзүлүшүн бөлүм-бөлүмгө ажыратып, алты айга план түздүк жана кайсы акысыз материалдар чын эле бар экенин текшердик. Бардык сандар Билимди баалоо жана окутуу усулдары борборунун (мурдагы ЦООМО) расмий колдонмосунан жана отчётторунан алынды — шилтемелер макаланын аягында.

Негизги тест эмнеден турат

Расмий абитуриенттик колдонмодо негизги тест төмөнкүчө бөлүнөт:

Бир нерсени тактап коёлу. Интернетте ЖРТнын беш бөлүмү тууралуу көп жазылат — «окшоштуктар» менен «сүйлөмдөрдү толуктоо» өзүнчө саналат. Расмий таблицада алар бир бөлүм: 30 суроо, 30 мүнөт. Тапшырманын түрү экөө, бирок убакыт биргелешип эсептелет. Даярданганда мунун мааниси бар: бир суроого орто эсеп менен бир мүнөт да тийбейт.

Колдонмодо тест «зарыл формаларды толтурууга жана нускоолорду угууга кетүүчү убакытты эске албаганда 3 саат 35 мүнөткө созулат» деп жазылган. 215 мүнөт — так ушул 3 саат 35 мүнөт.

Эң катаал эреже: артка кайтууга болбойт

Колдонмодо бул өзүнчө бөлүнүп жазылган. Бир бөлүмдү эрте бүтүрсөң, тест дептериңди жабасың жана убакыт бүткөнчө күтөсүң. Кийинки бөлүмгө атайын көрсөтмө берилмейинче киришүүгө болбойт. Ал эми кийинки бөлүмдү бүтүрүп, убакытың ашып калса да, мурунку бүтпөй калган бөлүмгө кайтууга уруксат жок.

Мунун машыгууга тийгизген таасири түз: ар бир бөлүмдү өзүнчө, өз убактысы менен иштеш керек. Үйдө отуруп 150 суроону «бир отурумда, канча убакыт кетсе ошончо» деп чыгаруу — реалдуу тестке даярдык эмес.

Кыргызча даярдануучуга эмне үчүн кыйыныраак

Эки нерсени 2026-жылдын 21-сентябрында өзүбүз текшердик, экөө тең кыргызча издеген абитуриентке түз тиешелүү.

Биринчиси: testing.kg издөө системаларына мазмунун бербейт. Сайттын башкы бетин, /videolessons жана /tests бөлүмдөрүн ачсаң, 200-жооп келет, бирок HTMLдин ичинде бир гана сөз турат — «Loading». Бүт мазмун браузерде JavaScript иштегенден кийин гана пайда болот. Демек Google да, Яндекс да ал материалдарды индекстей албайт. Ошондуктан «ЖРТ даярдоо» деп издегенде расмий сайт эмес, Telegram каналдары чыгат.

Экинчиси: кыргыз Википедиясында ЖРТ жөнүндө өзүнчө макала жок. Издеп көрдүк — бары болгону эки барак чыкты, экөө тең башка тема жөнүндө, ЖРТ ал жакта өтүп кеткен сөз катары гана кездешет.

Бул экөө биригип бир кырдаал түзөт: расмий материал бар, бирок аны табуу кыйын. Ошондуктан төмөндөгү даректерди кол менен териш керек.

Акысыз материалдар кайда турат

Эң пайдалуусу — борбордун абитуриенттер үчүн чыгарган колдонмосу. Анда тесттин түзүлүшү, жүрүм-турум эрежелери, ар бир бөлүм боюнча теориялык материал, суроолордун үлгүлөрү жана алардын чыгарылыш жолдору бар. Түз дареги: testing.kg/media/uploads/files/posobie-gotovimsia-ort/study_guide_main_k.pdf.

Колдонмонун версиясын өзүң байкап ал: биз ачкан нуска 2-басылыш, 2004-жыл, 74 бет. Эски. Бирок борбордун 2022-жылдагы отчётунда тесттин түзүлүшү да, 3 саат 35 мүнөт да ошол бойдон кайталанат — башкача айтканда, структура өзгөргөн эмес. Ал эми акчалай маалымат (төлөмдөр, каттоо мөөнөттөрү) эскирген, аны жаңы булактан алыш керек.

Борбордун сайтында видеосабактар жана машыгуу тесттери да бар (/videolessons жана /tests бөлүмдөрү). Бирок жогоруда айтылгандай, алар браузерде гана ачылат — шилтемени түз киргизип, барактын жүктөлүшүн күтүү керек.

Алты айлык план

План бир жөнөкөй логикага курулган: алгач эң көп упай бере турган бөлүм, акырында эң тез эскире турган нерсе.

1-ай — өлчөө. Колдонмодогу үлгү тапшырмаларды төрт бөлүм боюнча өзүнчө иштейсиң, ар бирине расмий убакытты коюп. Максат — балл эмес, диагноз: кайсы бөлүмдө убакыт жетпейт, кайсы жерде билим жетпейт. Бул экөө башка нерсе жана дарысы да башка.

2–3-айлар — математика. 60 суроо жана 90 мүнөт — тесттин эң чоң бөлүгү. Бир суроого орто эсеп менен 1,5 мүнөт. Демек узун чыгарылыштар жарабайт. Бул эки айда бөлчөктөр, пропорция, пайыз, жөнөкөй теңдемелер, даража, тамыр, фигуралардын аянты жана периметри — ошол эле мектеп программасынын негизги темалары. Ар бир теманы бүтүргөн сайын ошол тема боюнча 10–15 суроону саат менен иштеп чык.

4-ай — сөздүк-логикалык бөлүм. Окшоштуктар жана сүйлөмдөрдү толуктоо. Бул жерде эс тутум эмес, сөздүн маанилеринин ортосундагы байланыш текшерилет. Күнүнө 20 тапшырма, 20 мүнөт — реалдуу темп ушул. Кыргызча даярдануучуга кеңеш: тапшырманы кыргызча ойлоп чыгар, орусчага которуп алып андан кийин чечүүгө аракет кылба — которгондо байланыш бузулуп, туура эмес жооп «туура» болуп көрүнүп калат.

5-ай — практикалык грамматика. 30 суроо, 35 мүнөт. Эне тилинин ээси эң көп ката кетире турган жер ушул, себеби оозеки сүйлөгөндө туура угулган нерсе жазууда туура эмес болушу мүмкүн. Үндүүлөрдүн үндөшүүсү, мүчөлөрдүн варианттары, тыныш белгилери — эң көп упай ушул жерден жоголот. Эрежелерди тартипке салуу үчүн кыргыз тилинин негизги эрежелери боюнча өзүнчө жазганыбыз бар.

6-ай — окуу жана түшүнүү плюс толук репетиция. 30 суроого 60 мүнөт, башкача айтканда бир суроого эки мүнөт — бул тесттеги эң «жайбаракат» бөлүм, ошондуктан көпчүлүк аны текстти толук окуп чыгууга коротот. Тескерисинче иштеш керек: алгач суроолорду окуп, андан соң текстти издеп окуу. Ушул айда эң аз дегенде эки жолу толук репетиция өткөр.

Окшоштуктар жана сүйлөмдөрдү толуктоо: тапшырма кандай иштейт

Бул бөлүм сөздүк запасты эмес, маанилердин ортосундагы байланышты текшерет. Төмөндөгү эки мисал — расмий тесттен алынган суроолор эмес, биз түзгөн үлгүлөр; алар тапшырманын логикасын гана көрсөтөт.

Окшоштук. Берилген эки сөздүн ортосундагы байланышты табасың, андан кийин ошол эле байланыш турган жупту тандайсың.

Бычак : кесүү — бул жуптагы байланыш «курал жана анын иши». Жооптордон ошол эле байланышты издейсиң: балта : жаруу. «Бычак : ашкана» деген жооп кызыктырат, бирок андагы байланыш башка — «буюм жана орду».

Иштөө тартиби: алгач байланышты сөз менен айтып ал («курал жана анын иши»), андан кийин жооптордон издей башта. Байланышты айтпай туруп жоопторду карасаң, окшош сөздөр адаштырат — тапшырма так ушуга курулган.

Сүйлөмдү толуктоо. Сүйлөмдүн бир же эки жери бош, алардын ордуна маани жагынан ылайыктуу сөздү коёсуң.

«Жаңы жол салынгандан кийин айылга жетүү ... болуп, эл менен шаардын ортосундагы байланыш ... .» Биринчи боштукка «оңой», экинчисине «чыңалды» эмес, «чыңдалды» түрүндөгү оң мааниси бар сөздөр керек — себеби сүйлөмдүн биринчи бөлүгү жакшыруу жөнүндө.

Негизги куралы — сүйлөмдөгү багыт сөздөрү: «кийин», «ошондуктан», «бирок», «тескерисинче». Алар боштуктагы сөздүн оң же терс болушун алдын ала айтып берет. «Бирок» турса, экинчи бөлүк биринчисине карама-каршы; «ошондуктан» турса, натыйжа.

Машыгуунун эң жакшы жолу — бош сөз жазылгандан кийин сүйлөмдү толук окуп чыгуу. Жооп туура болсо, сүйлөм бүтүн угулат; туура эмес болсо, бир жери «кыйшайып» калат. Кыргыз тилинде бул кулакка дароо билинет, ушуну пайдалан.

Үйдөгү репетицияны кантип чынчыл өткөрүү керек

Репетиция чыныгы шартты кайталабаса, анын пайдасы жок. Төрт шарт:

1. Ар бир бөлүмгө так убакыт: 90, 60, 30 жана 35 мүнөт. Таймерди бөлүм сайын жаңыртып кой.
2. Убакыт бүтөр замат ошол бөлүмдү жабасың. Артка кайтуу жок.
3. Телефон башка бөлмөдө. Калькулятор жок.
4. Биринчи бөлүмдөн кийин 10 мүнөт танапис — колдонмодо ушундай жазылган, ошону кайталап кой.

Жыйынтыкты эсептегенде туура жооптордун санын эмес, ар бир бөлүм боюнча өзүнчө пайызды жаз. Жалпы сан эч нерсе бербейт: 150төн 90 туура деген — бул математикадан да, грамматикадан да бирдей начар дегенди билдирбейт.

Предметтик тесттер: кайсынысы кайсы адистикке

Негизги тестти баары тапшырат. Предметтик тест адистик талап кылса гана керек, бирок негизги тестти тапшырбай туруп предметтик тестке кирүүгө болбойт. Борбордун отчётунда предметтик тесттер мындайча берилген:

Филологиялык адистиктер үчүн кыргыз тили жана орус тили боюнча тесттер 2020-жылдан баштап киргизилген. Ал эми немис тили боюнча тест тапшыргандардын саны жылдан жылга азайгандыктан жоюлган.

Кайсы адистикке кайсы предметтик тест керек экенин ЖОЖдордун керектөөсүнө таянып КР Билим берүү жана илим министрлиги аныктайт, тизме жыл сайын жаңыланат. Ошондуктан бул жерге «медицинага — биология менен химия» деген сыяктуу тизме жазбайбыз: тапшырган жылыңдагы расмий тизмени текшер. Эки предметтик тест тапшырууга да болот, саны чектелген эмес.

Упай жана босого

Борбордун 2022-жылдагы отчётунда мындай сандар бар: ошол жылдагы өлкө боюнча орточо балл — 119,9, максималдуу балл — 235. Ал эми 2022–2023-окуу жылына ЖОЖго өтүү үчүн бекитилген босого упай гранттык жана контракттык окуунун бардык формаларына негизги тест боюнча 110 упай, предметтик тест боюнча 60 упай болгон. Педагогикалык багыттардын гранттык формасына босого жогорураак — 115 упай.

Бул сандар 2022-жылга тиешелүү жана ар жылы кайра бекитилет. Тапшырган жылыңдагы босогону министрликтин ошол жылкы буйругунан кара. Бирок чоң сүрөт өзгөрбөйт: орточо балл менен босогонун ортосу 10 упайдан ашпайт, башкача айтканда босогодон өтүү — бул «орточо» деңгээл, күчтүү натыйжа эмес.

Каттоо жана төлөм: 2026-жылы кандай болгон

2027-жылдын мөөнөттөрү 2026-жылдын 21-сентябрына карата жарыяланган эмес. Ошондуктан бул жерде божомол жазбайбыз, өткөн жылдын так сүрөтүн беребиз — жылдар боюнча тартип кайталанып келет.

2026-жылы каттоо 17-февралдан 2-апрелге чейин жүргөн, тест 16–23-майда өткөн. Ошол жылы киргизилген өзгөрүүлөрдү борбордун директору Чынара Батракеева «Кабар» агенттигинде 19-февралда мындайча санаган:

• орто кесиптик билим берүү мекемелерине гранттык жана контракттык негизде тапшыруу үчүн да ЖРТ милдеттүү болду;
• мектеп окуучулары эми Е-күндөлүк платформасы аркылуу катталат, ал эми мурдагы жылдардын бүтүрүүчүлөрү райондук билим берүү бөлүмүнө барбай, борбордун сайтындагы «Түндүк» аркылуу идентификациядан өтүп каттала алат;
• негизги жана предметтик тесттер үчүн 470 сом бекитилди;
• 2024-жылы киргизилген мамлекеттик тил боюнча тесттин баасы 200 сомдон 470 сомго көтөрүлдү;
• төлөмдү эми бирдиктүү QR код менен бардык электрондук капчыктар аркылуу төлөөгө болот.

Каттоо үчүн паспорттун түп нускасы, талапка жооп берген түстүү сүрөт жана төлөм керек. Мурдагы жылдардын бүтүрүүчүлөрүндө орто билими тууралуу аттестат же диплом болушу керек.

Акыркы жума жана тест күнү

Акыркы жумада жаңы тема ачпа. Бул жума кайталоо, уйку жана документтер үчүн.

Тест күнү жаныңда болушу керек:

• тестке киргизүү талону — талонсуз тестке киргизбейт;
• каттоодон өткөндө колдонгон документтин түп нускасы. Көчүрмө, нотариус тастыктаган болсо да, жарабайт. «Түндүк» тиркемесиндеги паспорт да жарабайт, анткени тест учурунда телефондор алынып коюлат;
• жакшы жазган калемсап, калем, өчүргүч, калем учтагыч;
• саат.

Алып кирүүгө болбойт: калькулятор, уюлдук телефон, фотоаппарат, ар кандай электрондук прибор, окуу китептери, дептерлер, жазуу китепчелери, рюкзак же сумка. Колдонбосоң да, жаныңда болсо тесттен чыгарууга негиз болот. Суу жана тамак алып келсең болот, бирок аларды атайын жерге коюп, биринчи бөлүмдөн кийинки 10 мүнөттүк танаписте же тест бүткөндөн кийин гана пайдаланасың.

Талонду тест бүткөндөн кийин да сактап кой — сертификатты ошону менен аласың.

Репетитор качан чын эле керек

Репетитордун баасы боюнча бул жерде сан жазбайбыз, себеби аны расмий эч ким жарыялабайт, ал эми жарнамалардан чогултулган сан бир жумада эскирет. Тактап айтканда: биз аны 21-сентябрда текшере албадык, ошондуктан жазбайбыз.

Ордуна башка нерсени айталы. Репетитор эки учурда гана акчаңа татыйт. Биринчиси — математика боюнча базалык билим жок болсо: бөлчөктү, пропорцияны, пайызды түшүнбөй турган болсоң, колдонмо жардам бербейт, себеби ал кайталоого арналган, нөлдөн үйрөтүүгө эмес. Экинчиси — өзүң отуруп иштей албасаң: сабактын убактысы белгиленип калганда гана иштей турган адамдар бар, бул кемчилик эмес, өзүн билүү.

Калган учурда акысыз колдонмо, саат жана күнүнө эки саат — жетиштүү. Тесттин бүт мааниси ушунда: ал мектептеги баалардан көз каранды эмес, сен чын эле эмнени аткара аларыңды өлчөйт.

Тесттин түзүлүшү, каттоо тартиби жана натыйжалар боюнча кененирээк ЖРТ деген эмне жана кантип катталуу керек деген макалабызда. Ал эми жазуу бөлүгүн өз алдынча машыктыргың келсе, дил баян жазуунун түзүлүшү жана даяр темалар кереги тиет.

Даярдоо курстарын, репетиторлорду жана колдон өткөн окуу куралдарын Мына сайтындагы кызматтар бөлүмүнөн издесең болот.

Көп берилүүчү суроолор

ЖРТ канча убакытка созулат?

Төрт бөлүмгө жалпысынан 215 мүнөт. Расмий колдонмодо бул «нускамаларды угууга жана форма толтурууга кеткен убакытты эсепке албаганда 3 саат 35 мүнөт» деп берилген.

Бир жылда канча жолу тапшырса болот?

Бир жолу. Эреже бузулса, тестирлөөнүн натыйжасы жокко чыгарылат.

Бир бөлүмдү эрте бүтүрсөм эмне кылам?

Тест дептериңди жаап, убакыт бүткөнчө күтөсүң. Кийинки бөлүмгө өз алдыңча өтүүгө да, мурункусуна кайтууга да болбойт.

Тест кайсы тилде өтөт?

Кыргыз, орус жана өзбек тилдеринде. Тилди өзүң тандайсың, ошол тилдин практикалык грамматикасы боюнча бөлүм тапшырасың.

2027-жылдын даталары кайда жарыяланат?

Расмий даталар Билимди баалоо жана окутуу усулдары борборунун сайтында жана КР ББИМдин жарыяларында чыгат. 2026-жылдын 21-сентябрына карата 2027-жыл боюнча эч нерсе жарыяланган эмес — биз экөөнү тең текшердик.

Математика боюнча кайсы темалар эң пайдалуу?

Бир суроого орто эсеп менен 1,5 мүнөт тийгендиктен, тез чыга турган темалар: бөлчөктөр, пропорция, пайыз, жөнөкөй теңдемелер, даража жана тамыр, жөнөкөй фигуралардын аянты менен периметри. Узун чыгарылышты талап кылган темалар убакытты жеп коёт.

Окшоштуктар бөлүмүнө канча убакыт берилет?

Окшоштуктар жана сүйлөмдөрдү толуктоо чогуу бир бөлүм: 30 суроо, 30 мүнөт. Бул тесттеги эң ылдам бөлүм.

Машыгуу тесттери акысызбы?

Ооба, борбордун сайтындагы машыгуу тесттери жана видеосабактар акысыз. Бирок алар издөө системаларына көрүнбөгөндүктөн, даректи кол менен киргизип, барактын жүктөлүшүн күтүү керек.