Кыргызстанда балдарга эмдөө календары: жашы боюнча толук тизме

Кыргызстанда балага эмдөө төрөлгөндөн кийинки биринчи 24 саатта башталат жана улуттук календарь боюнча 16 жаштан кийин ар он жылда кайталанып турат. Календарь 13 жугуштуу оорудан коргойт, ал эми эмдөөлөр мамлекеттик кепилдиктердин алкагында акысыз жасалат.

Төмөндө жашы боюнча толук таблица, мөөнөт өтүп кеткенде эмне кылуу керектиги жана расмий маалыматты кайдан алуу керектиги бар.

Бул барак дарыгердин ордун баспайт. Ал КР Саламаттык сактоо министрлигине караштуу Республикалык иммунопрофилактика борборунун (РИБ) ачык маалыматынан жана министрликтин расмий кабарларынан түзүлдү, текшерилген күнү — 2026-жылдын 21-сентябры. Балаңдын жеке графигин, медициналык четтетүүнү жана реакцияларды участкалык педиатр гана чечет.

Эмдөө календары: толук таблица

Таблицадагы кыскартуулар: ВГВ — вирустук гепатит В, БЦЖ — кургак учук, ПЕНТА — беш компоненттүү вакцина, ПКВ — пневмококк, ОПВ жана ИПВ — полиомиелиттин эки түрдүү вакцинасы, РВ — ротавирус, КПК — кызамык, кызылча, паротит, АКДС, АДС, АДС-М — дифтерия жана сөөк талмасы тобундагы вакциналар, ВПЧ — папиллома вирусу.

Төрөт үйүндө: биринчи эки эмдөө

Биринчиси — гепатит В, төрөлгөндөн кийинки 24 саат ичинде. Мөөнөттүн ушунчалык тар болушунун себеби бар: жаңы төрөлгөн наристеде вирус өнөкөт формага өтүү коркунучу чоң, ал эми биринчи доза ошол коркунучту азайтат.

Экинчиси — БЦЖ, кургак учукка каршы. Ал төрөт үйүндө жатканда жасалат. БЦЖдан кийин сайылган жерде жаранча пайда болуп, айларга созулушу мүмкүн — бул күтүлгөн көрүнүш, бирок анын жүрүшүн дарыгер көзөмөлдөшү керек.

Экөө тең эмдөө картасына жазылат. Төрөт үйүнөн чыгып жатканда эмдөөлөр жазылган баракты сурап ал: андан ары бардык эсеп ошол жазуудан жүрөт.

Биринчи жыл: графиктин эң тыгыз жери

Эмдөөлөрдүн көбү биринчи жылга топтолгон. Себеби жөнөкөй: балада энеден өткөн коргоо биринчи айларда солуп бүтөт, ал эми ошол оорулар нак ушул жашта эң оор өтөт.

Айлар боюнча негизги чекиттер: 2 ай — төрт эмдөө бир күндө, 3,5 ай — үч эмдөө, 5 ай — төрт эмдөө, 9 ай — бир, 12 ай — эки.

Бир күндө бир нече вакцина жасалышы ата-энелерди тынчсыздандырат. Бул календардын өзүнүн логикасы: вакциналар атайын бириктирилген, ошондуктан ПЕНТА бир жолу беш оорудан коргойт. Ар бир эмдөөнү өз алдынча күнгө бөлүү графикти созот жана балага коргоосуз мезгилди узартат.

Ротавирус вакцинасынын бир өзгөчөлүгү бар: ал оозго тамчы менен берилет, ийнесиз. Ошол себептен аны «толук эмес эмдөө» деп түшүнүү ката — ал да календардын бөлүгү.

Бир жаштан үч жашка чейин: кайра эмдөө

Экинчи жыл — эң көп өткөрүлүп жиберилген жер. Биринчи жылдагы тыгыз график бүткөндөн кийин ата-эне «бардыгы бүттү» деп ойлоп калат, ал эми 2 жашта дагы эки эмдөө бар: АКДС менен КПК.

Ушул жерде эң маанилүү өзгөрүү болгон. Мурда кызамык, кызылча жана паротитке каршы экинчи доза 6 жашта жасалчу. Саламаттык сактоо министрлиги аны 2 жашка которгон: министрликтин расмий кабарында «краснушно-паротитно-коревой вакцинанын экинчи дозасы 6 жаштан 2 жашка которулду» деп түз айтылган. Себеби — өлкөдөгү кызамык боюнча чыңалган абал: эмдөө аралыгын кыскартуу коргоону эртерээк толук кылат.

Демек эгер балаңа 2 жаш толуп, КПКнын экинчи дозасы жасала элек болсо, аны 6 жашка чейин күтпөйсүң — азыр жасалышы керек.

Мектепке чейин жана мектеп курагында

6 жашта — АДС, дифтерия менен сөөк талмасына каршы экинчи кайра эмдөө. Бул көбүнчө мектепке даярдык кароосу менен бир мезгилге туура келет.

11 жашта — АДС-М жана кыздарга ВПЧ, адамдын папиллома вирусуна каршы вакцина.

ВПЧ боюнча бир ачык эскертүү: РИБдин календарь барагында бул сапта 2026-жылдын 21-сентябрына карата эскирген формулировка турат — «2022-жылдан баштап пландалууда». Демек эмдөөнүн учурдагы абалын — кайсы аймакта, кайсы жашта жана кандай шарт менен жасаларын — участкалык педиатрдан же ҮМБдан тактоо керек.

16 жаштан кийин график чоңдорго өтөт: АДС-М 16, 26, 36, 46 жана 56 жашта, акыркы кайра эмдөөдөн он жыл өткөндө.

Кайда жасалат жана канча турат

Улуттук календардын алкагындагы эмдөөлөр мамлекеттик кепилдиктердин программасы боюнча акысыз. Жасала турган жер — жашаган жериң боюнча тиркелген үй-бүлөлүк медицина борбору (ЦСМ) же үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу (ГСВ).

Мамлекеттик кепилдиктерге укугуң барбы же жокпу — аны Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фондунун «ММК статусу» кызматы аркылуу текшересиң. Эгер статус жок болсо, эмдөө боюнча маселени ҮМБда чечишет: эмдөө менен камсыздандыруу статусу автоматтык байланышта эмес.

ҮМБга кантип тиркелүү жана дарыгерге жазылуу тартиби ҮМБга тиркелүү барагында жазылган.

Мөөнөт өтүп кетти: баштан баштоо керекпи

Кыска жооп: көпчүлүк учурда жок. Узун жооп: аны бул баракта эмес, педиатр чечет.

Ошол үчүн РИБдин өзүнүн куралы бар — эмдөө калькулятору. Ага баланын туулган күнүн киргизип, кайсы эмдөөлөр жасалганын белгилейсиң, ал жеке графикти чыгарып берет. Бул дарыгердин чечимин алмаштырбайт, бирок кабылдамага барардан мурун жагдайды түшүнүүгө жардам берет.

Практикалык кеңеш: барардан мурун эмдөө картасын же төрөт үйүнөн берилген баракты тап. Ансыз дарыгер «эстен» эсептөөгө аргасыз болот, а бул кошумча ката.

Медициналык четтетүү: ким берет

Медициналык четтетүү (медотвод) эки түрдүү болот: убактылуу жана туруктуу. Убактылуу четтетүү көбүнчө учурдагы оору же ысытма менен байланышкан жана бир-эки жумада жабылат. Туруктуу четтетүү — сейрек кездешүүчү нерсе.

Бул жерде так чек коебуз: кайсы учурда четтетүү берилери жана канча убакытка берилери — дарыгердин компетенциясы. Бул барак андай тизме бербейт жана «жеке график» түзүү боюнча кеңеш айтпайт. Ким кандай кеңеш берсе да, чечим участкалык педиатрдыкы.

Эмдөөдөн кийинки реакциялар

Эмдөөдөн кийинки жагымсыз көрүнүштөр боюнча да ошол эле эреже: тизмени биз түзбөйбүз.

Бирок бир нерсени билүү маанилүү: кабарлоо системасы бар. Кандайдыр бир күтүлбөгөн реакция болсо, ал жөн гана «өтүп кетет» деп калтырылбайт — ал ҮМБ аркылуу катталат. Ошондуктан эмдөөдөн кийинки ар кандай белгини дарыгерге айткан туура, атүгүл ал жеңил көрүнсө да.

РИБдин сайтында ата-энелерге арналган өзүнчө бөлүм бар: эмдөө күнүнө кеңештер, эмдөөдөн кийинки кеңештер жана жагымсыз көрүнүштөр жөнүндө барактар. Ошолорду окуп чыгуу — эң жакшы даярдык.

Эгер баланын абалы капысынан оорлосо, ҮМБны күтпөй 103 телефонуна кайрыл: качан чакыруу керектиги тез жардам барагында.

Жагымсыз көрүнүш болсо кайда кабарлайм

Тартип эки баскычтуу.

Биринчи баскыч — өз ҮМБң. Бардык кабарлоо ошол жерден башталат: дарыгер көрүнүштү картага жазат жана андан ары өткөрөт. Ошондуктан «өтүп кетти» деп үнсүз калбоо керек — жазылбаган көрүнүш статистикага да, көзөмөлгө да кирбейт.

Экинчи баскыч — тармактык мекемелер. Эмдөө маселелери боюнча борбордук мекеме — КР Саламаттык сактоо министрлигине караштуу Республикалык иммунопрофилактика борбору: Бишкек ш., Фрунзе көчөсү, 535; +996 312 323011; иш убактысы дүйшөмбүдөн жумага чейин 08:30–17:30. Эпидемиологиялык көзөмөл боюнча — Ооруларды алдын алуу жана мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл департаменти, ошол эле дарек, +996 312 32-32-01.

Кайрылганда колуңда болушу керек: баланын туулган күнү, кайсы вакцина жана качан жасалганы, көрүнүш качан башталганы жана канча убакытка созулганы. Ушул төрт маалымат болбосо, ар кандай текшерүү токтоп калат.

Эмдөө маалымкаты: кайда сакталат

Баланын эмдөөлөрү жөнүндө жазуу ҮМБда, баланын эмдөө картасында жүргүзүлөт. Бала бакчага жана мектепке кабыл алууда ушул маалымат суралат.

Бул жерде ачык айтабыз: маалымкаттын так формасынын номерин биз 2026-жылдын 21-сентябрына карата расмий кыргызстандык булактан ырастай албадык. Интернетте көп жүргөн «063/у форма» — орусиялык медициналык документтин формасы, аны Кыргызстанга автоматтык түрдө которуу туура эмес. Ошондуктан бала бакчага же мектепке керектүү документтин так аталышын өз ҮМБңдан же мекеменин кабыл алуу бөлүмүнөн тактап ал.

Саламаттык сактоо министрлигинде эмдөөлөрдү электрондук эсепке алуу тутуму — I-Emdoo — бар, ага шилтеме РИБдин сайтында турат. Ошол эле 21-сентябрда анын дареги (iemdoo.med.kg) биздин суроолорго жооп берген жок, ошондуктан ата-эне өз алдынча ошол жерден маалымкат ала алабы же жокпу — ырастай албайбыз.

Чет өлкөдө эмделген болсоңор

Бала Россияда, Казакстанда же башка өлкөдө эмделген болсо, маалымат өз алдынча кыргыз документине өтпөйт. Жасала турган иш мындай: өлкөдөн алынган эмдөө документин (түп нускасын же расмий көчүрмөсүн) ҮМБга алып барасың, участкалык педиатр аны карап, кыргыз календары менен салыштырат жана эмне жасалганын, эмне калганын аныктайт.

Мында эки нерсеге көңүл бур. Биринчиден, календарлар дал келбейт: Кыргызстандын календарында ротавирус менен пневмококк бар, ал эми айрым өлкөлөрдө алар башка жашта же таптакыр жок. Экинчиден, вакциналардын аталыштары ар кайсы өлкөдө башкача, ошондуктан документти котортпой, оригиналы менен алып баруу керек: дарыгер эл аралык аталышты өзү таанып алат.

Расмий маалыматты кайдан алабыз жана эмнени ырастай албадык

Ачык айтабыз, анткени бул ден соолукка тиешелүү тема.

Ырасталганы. Жогорудагы таблица толугу менен Саламаттык сактоо министрлигине караштуу Республикалык иммунопрофилактика борборунун (РИБ) расмий сайтындагы календардан алынды, 21.09.2026 текшерилди. Кызамыкка каршы экинчи дозанын 6 жаштан 2 жашка которулушу министрликтин өз пресс-борборундагы кабар менен ырасталды.

Ырасталбаганы. Календарды бекиткен буйруктун так номерин жана датасын расмий булактан ала албадык: Юстиция министрлигинин ченемдик укуктук актылар базасы cbd.minjust.gov.kg биздин суроолорго 403 ката менен жооп берет, ал эми ДПЗиГСЭН департаментинин sanepid.kg сайтындагы актылар бөлүмүндө эмдөө календары боюнча документ табылган жок. Ошондуктан бул жерде буйруктун номери коюлган жок — сан ырастала электе коюлбайт.

Кыргыз тилиндеги абал. РИБдин сайтында кыргызча версия бар (privivka.kg/ky), бирок анын «Эмдөөлөрдүн календары» шилтемеси орусча баракка алып барат — кыргызча таблица жок. Мына ушул нерсе бул материалдын кыргызча жазылышынын себеби: ата-эне мамлекеттик тилде толук таблица таба албайт.

Көп берилүүчү суроолор

Балага бир күндө бир нече эмдөө жасаса болобу?

Календарь ушундай түзүлгөн: 2 айда төрт, 5 айда төрт эмдөө бир күнгө коюлган. Бул кокустук эмес, график атайын ушундай тыгызталган.

ПЕНТА деген эмне?

Беш компоненттүү вакцина: көк жөтөл, дифтерия, сөөк талмасы, гемофилдик инфекция жана гепатит В. Ал 2 айда, 3,5 айда жана 5 айда үч жолу жасалат.

ОПВ менен ИПВнин айырмасы эмнеде?

Экөө тең полиомиелитке каршы, бирок түрлөрү ар башка. Календарда алар айкалыштырылат: 3,5 айда экөө тең, 9 айда ИПВ.

Ротавирус вакцинасы ийне мененби?

Жок, ал оозго берилет. 2, 3,5 жана 5 айда үч жолу.

Кызамыкка каршы экинчи доза качан жасалат?

2 жашта. Мурда 6 жашта эле, Саламаттык сактоо министрлиги аны 2 жашка которду.

Эмдөөлөр акысызбы?

Улуттук календардын алкагындагылары мамлекеттик кепилдиктер боюнча акысыз, ҮМБда жана ҮДТда.

Эмдөө картасын жоготуп алсак эмне кылабыз?

ҮМБга кайрыл: жазуулар ошол жерде да сакталат. Төрөт үйүнөн берилген баракты сактап коюу мындай учурда абдан жардам берет.

Булактар

• КР Саламаттык сактоо министрлигине караштуу Республикалык иммунопрофилактика борбору. Кыргыз Республикасынын эмдөө календары — таблицанын толук курамы, 21.09.2026 текшерилди.
• Республикалык иммунопрофилактика борбору. Эмдөө калькулятору — өткөрүлүп жиберилген эмдөөлөр боюнча жеке график.
• Республикалык иммунопрофилактика борбору. Нормативдик укуктук документтер — мыйзамдар жана клиникалык протоколдор; бетте буйруктун номери көрсөтүлгөн эмес.
• КР Саламаттык сактоо министрлиги. Эмдөө календарына киргизилген өзгөртүү — КПКнын экинчи дозасы 6 жаштан 2 жашка которулду.
• КР Саламаттык сактоо министрлигинин Ооруларды алдын алуу жана мамлекеттик санитардык-эпидемиологиялык көзөмөл департаменти. Расмий сайт — Бишкек ш., Фрунзе көч., 535, +996 312 32-32-01.
• КР Милдеттүү медициналык камсыздандыруу фонду. ММК статусун текшерүү — мамлекеттик кепилдиктерге укукту текшерүү кызматы.